İran'a yönelik yaptırımların hedefinde İran halkının olmadığı söyleniyor ama çarşı-pazardaki durum halkın yaptırımlardan olumsuz etkilendiğini ortaya koyuyor. Alım gücü değişmezken fiyatlar hızla artıyor. Artan fiyatlar yüzünden satışlarda yaşanan düşüş ise esnafın belini büküyor. İran'da riyalin hızla değer kaybetmesi ve yaptırımlar nedeniyle ekonomide yaşanan dalgalanma piyasaları da olumsuz etkiliyor.
OTOMOTİV'DE SATIŞLAR YÜZDE 50 DÜŞTÜ
İran'a yönelik yaptırımlar, ülkedeki pek çok sektörü derinden etkiliyor. Otomotiv de yaptırımlardan olumsuz etkilenen sektörler arasında. Fabrikalar, parça temin etmekte zorlandığı için üretim sürekli düşüş eğiliminde. Üretimdeki düşüş, halka fiyat artışı olarak geri dönüyor.
Yaptırımlar nedeniyle yurt dışından parça temin etmekte zorlanan fabrikalar tam kapasiteyle çalışamıyor ve bu durum otomobil üretiminin önemli ölçüde azalmasına yol açıyor.
İranlı yetkililere göre, ülke dünya otomobil üretiminde halen 13'üncü sırada ancak üretimdeki düşüş de dikkat çekici boyutlarda bulunuyor. Resmi rakamlara göre ülkede otomobil üretimi bu yılın nisan, mayıs ve haziran aylarında, geçen yıla kıyasla yüzde 36 azaldı. Gayrı resmi rakamlar ise üretimin neredeyse yarı yarıya düştüğünü gösteriyor. Bu durum fiyatlara da yansıyor. Son bir yılda İran'da yerli üretim araçların fiyatları yüzde 30 oranında artmış durumda.
Ekonomistler, otomotiv sektörünün İran'daki arz talep dengesini sağlamakta zorlandığını, bu nedenle de fiyatların artış eğiliminde olduğunu söylüyor. Otomotiv sektöründe yaşanan kriz, bu sektörde çalışan binlerce işçiyi de tedirgin ediyor.
Diğer yandan İran riyalinin değer kaybetmesi yüzünden ithal araçların fiyatları da gün geçtikçe artıyor. Tahran'daki galeriler fiyat artışı ve döviz kurundaki belirsizlikler nedeniyle satılamayan ithal araçlarla dolu.
İran'ın yaptırımlara karşı aldığı önlemler çerçevesinde lüks malların ithalatı için döviz tahsis edilmiyor. İthal araçlar da bu listede yer alıyor.
EN ÇOK ETKİLENEN SEKTÖR: SAĞLIK
İran'a yönelik yaptırımlardan sağlık sektörü de etkileniyor. Sektör çalışanları, tıbbi malzeme temininde yaşanan sıkıntıların halk sağlığını tehdit edici boyutlara ulaşmasından endişeli.
Avrupa Birliği'nin İran'a yönelik yeni kararında "insani yardımlar" yaptırım kapsamı dışında tutuluyor. Ancak hangi ürünlerin bu sınıfa gireceği konusunda somut ifadeler yer almıyor. Bu durum, özellikle İran'daki sağlık sektörü tarafından kaygıyla karşılanıyor.
Tahran'daki Royan Enstitüsü, 21 yıl önce çocuk sahibi olamayan çiftlerin tedavisi için kurulmuş bir merkez, şimdi kök hücre çalışmalarının yürütüldüğü laboratuarlara sahip bulunuyor.
Kök hücre tedavisi bugün pek çok hastalığı iyileştirmek için kullanılıyor. Bu tedavinin tıptaki yeri enstitüyü daha da önemli hale getiriyor. Ancak Enstitü Müdürü Hamid Gurabi, İran'a yönelik yaptırımların artmasının çalışmaları sekteye uğratmasından endişeli.
Hamid Gurabi'ye endişelerini şu ifadelerle dile getiriyor:
"Bugün pek çok ülke kök hücre konusunda yatırımlar yapıyor. Tıbbın geleceği kök hücre tedavisinde. Cerrahi müdahale ve ilaçla tedavi dönemi yavaş yavaş geride kalacak. Biz çalışmalarımızda kullandığımız teknik ekipmanı yurt dışından alıyorduk. Bu durumda yabancı firmalar da kazanıyordu. Yaptırımlar yüzünden artık kendimiz üretme yoluna gidiyoruz. Yine de yaptırımlar çalışmalarımıza darbe indiriyor."
Hamid Gurabi'ye göre sağlık alanında da kullanılacak ürünlere sınırlama getirilmesi insani bir tutum değil.
Gurabi, bu konuda şunları söyledi:
"Irak'ta yaptırımlar ve savaş binlerce kişinin ölümüne yol açtı. Şimdi İran yaptırımlarla karşı karşıya. Bu yaptırımlar insani değil. insanlara zarar veriyor. Siyasi bir amaç için bilimsel çalışmaları engellemek, doğru bir yöntem değil."
Uzmanlar, yaşanan zorluklar nedeniyle sağlık hizmetlerinde maliyetlerin artabileceğine ve bu hizmetlerin artan fiyatlar sebebiyle ulaşılamaz hale gelmesi durumunda halk sağlığını olumsuz yönde etkileyebileceğine dikkat çekiyor.
Ambargolar sağlık sistemini de etkiliyor. Hastalar ilaç ve gerekli tıbbi malzemeleri bulmak için bazen aylarca beklemek durumunda kalıyor.
Sağlık alanında herhangi bir yaptırım olmasa da, en büyük sorun ilaç ve diğer tıbbi malzemelerin kolay kolay bulunamaması. Uluslararası para transferinin zorluğu, bu malzemelere ulaşma konusundaki en önemli engel.
Tıbbi malzemeler Çin gibi düşük kalitede üretim yapan ülkelerden ithal edilince hizmet kalitesi de ister istemez düşüyor.
Bu tablo, hem fiyatların artmasına, hem de teşhis ve tedavi sürecinin uzamasında neden oluyor..
İran Sağlık Bakanlığı, son dönemde uygulamaya koyduğu aile hekimliği projesiyle gelişmiş ülkelerdeki standartları yakalama çabasında ancak çözüm bulunamayan sorunlar sağlık sektörünün tümünü etkiliyor.