"Ji bo kuxika ku bi şev di zarokan de ji nişka ve dest pê dike baldar bin: Nîşaneyên nexweşiya Krupê"
Nexweşiya krupê ku di mehên payîz û zivistanê de bi berbelavbûna enfeksiyonên rêya bêhnstendinê re di zarokan de tê dîtin, nexasim bi kuxika ku bi şev ji nişkê ve dest pê dike û dişibe abûna kûçik xwe nîşan dide.
Ev enfeksiyona vîral a ku pirranî sivik derbas dibe, di hin zarokan de dikare ji ber tenikbûna rêya jorîn a bêhnstendinê bibe sedema zehmetiya bêhnstendinê.
Pisporê Tenduristî û Nexweşiyên Zarokan Uzm. Dr. Fikret İşbilir, li ser nexweşiya krupê ya ku nexasim di zarokên biçûk de tê dîtin agahiyên girîng parve kirin; li ser êrişên kuxikê yên bi şev dest pê dikin, tiştên ku divê li malê bal bê kişandinê û nîşaneyên zû yên astengiya bêhnstendinê malbat agahdar kirin.
Tengbûna rêyên bêhnstendinê di zarokên biçûk de bandorê li nîşaneyan dike
Uzm. Dr. Fikret İşbilir diyar kir ku nexweşiya krupê nexasim di zarokên di navbera 6 mehî û 3 salî de tê dîtin û anî ziman ku nexweşî pirranî ji vîrusên parainfluenzayê çêdibe, vîrusên din ên rêya bêhnstendinê yên mîna influenza û RSVê jî dikarin bibin sedema tabloyeke wiha.
İşbilir açıklamada ku krup enfeksiyoneke bi şişbûna di gewrî û beşa jorîn a boriya bêhnê de derdikeve holê ye; bal kişand ku taybetmendiyên anatomîk ên zarokên biçûk li ser nîşaneyên nexweşiyê bi bandor in û wiha lê zêde kir: "Rêyên bêhnstendinê yên zarokên biçûk li gorî mezinan tengtir in. Ji ber vê yekê di rêya havayê de şişbûneke sivik jî dikare bi awayekî diyar bandorê li bêhnstendinê bike. Nexweşî di destpêkê de dikare bi nîşaneyên wekî herikîna poz, agirê sivik û kuxika mîna enfeksiyoneke asayî ya rêya jorîn a bêhnstendinê derkeve holê. Lê di saetên paşîn de xusûsiyeta kuxikê dikare biguhere û di dema bêhnstendinê de dengên cuda bên bihîstin."
Kuxika ku bi şev ji nişka ve dest pê dike dikare bibe nîşaneya krupê
İşbilir destnîşan kir ku nîşaneyên nexweşiya krupê dikarin li gorî birêveçûna enfeksiyonê û pîvana tengbûna rêya bêhnstendinê biguherin; kayd kir ku giliyên ku nexasim di saetên şevê de diyar dibin, hewcedarî wê yekê dikin ku malbat bêhnstendina zarokên xwe ji nêz ve bişopînin.
Uzm. Dr. Fikret İşbilir bal kişand ku nîşane nexasim di saetên şevê de diyar dibin û diyar kir ku divê malbat bi qasî xusûsiyeta kuxikê awayê bêhnstendina zarok jî bişopînin û axaftina xwe wiha berdewam kir:
"Di nexweşiya krupê de zarok di nava rojê de kuxikeke sivik dijî, lê di saetên şevê de dikare ji nişkê ve bi kuxika mîna abûna kûçik şiyar bibe. Di hin zarokan de di dema bêhnstendinê de dengekî zirav ku jê re stridor tê gotin tê bihîstin. Ev deng bi tengbûna rêya jorîn a bêhnstendinê re têkildar e. Nexasim eger di wextê ku zarok aram e û di rewşa bêhnvedanê de ye jî bê bihîstin, dikare bibe nîşaneya tengbûneke girantir a rêya bêhnstendinê.
Nîşaneyên krupê yên ku bi şev ji nişkê ve derdikevin holê, dikarin hem ji bo zarokan hem jî ji bo dê û bavan bibin cihê fikarê. Nexasim dengên neasayî yên di dema bêhnstendinê de dihatin bihîstin, dibin sedem ku malbat di derbarê çawaniya tevgera li malê de dudil bimînin."
Uzm. Dr. Fikret İşbilir di derbarê rêbazên ku li malê tên sepandin de jî agahî dan û diyar kir ku divê nexasim li hemberî sepandina buhara germ hişyar bin û van îfadayen bi kar anî: "Gava nîşaneyên krupê dest pê dikin, di rêza pêşîn de dermanbûn û aramkirina zarok û girtina di pozîsyona ku rehet bêhnê bistîne de girîng e. Di hin zarokên xwedî nîşaneyên sivik de havaya serên dikare rehetbûneke demkî peyda bike. Lê ev rêbaz nakeve cîhê tedawiya bijîşkî. Sepandinên buhara germ ji ber ku xetereya şewatê vedigirin û feydeya wan bi têra xwe nehatiye nîşandan nayên pêşniyarkirin. Di zarokekî xwedî astengiya bêhnstendinê de divê bi rêbazên li malê dem neyê windakirin."
Eger di rewşa bêhnvedanê de jî bêhnstendina bi deng hebe divê bal bê kişandin
İşbilir anî ziman ku piştgirîkirina vexwarina şilavê ya zarok jî beşeke girîng a lênêrînê ye; tevlî vê yekê divê ji zarokên ku zehmetiya diyar a bêhnstendinê an pirsgirêka daqurtandinê re bi zorê xwarin an vexwarin neyê dan û got: "Nexweşiya krupê di pirraniya zarokan de bi nîşaneyên sivik derbas bibe jî di hin rewşan de pêşveçûna tengbûna rêya bêhnstendinê dikare bibe sedema pirsgirêkên girîng ên tenduristiyê. Ji ber vê yekê şopandina guherînên di birêveçûna nexweşiyê de û zanîna nîşaneyên ku hewceyî nirxandina lezgîn in girîngiyê hildigire."
Uzm. Dr. Fikret İşbilir nîşaneyên ku divê malbat balê bikişîninê wiha eşkere kir:
"Eger zarok di dema bêhnvedanê de jî di dema bêhnstendinê de dengekî zirav derxîne, di navbera parsûyan de an jî di herêma stû de kûrbûn/vekişînên ber bi hundir ve bêne dîtin an jî di bêhnstendinê de bi awayekî diyar zehmetiyê bikişîne, divê bêyî derengketin nirxandina bijîşkî bê kirin. Şînbûna li lêvan, zehmetiya daqurtandinê, herikîna kêmik/gepê ji dev, bêtaqatiya zêde an guherîna di rewşa hişmendiyê de dikare bibe nûçedana tabloyeke girantir."
Di tedawiya krupê de antîbiyotîk bi awayekî rûtîn nayên bi karanîn
Uzm. Dr. Fikret İşbilir bal kişand ser vê yekê ku "Di nexweşiya krupê de tedawî, li gorî giranîya nîşaneyan û rewşa bêhnstendina zarok çêdibe. Ji ber ku nexweşî pirranî bi çavkaniya vîral e, di bi karanîna dermanan de nirxandina sedema enfeksiyonê û bulguyên klînîkî yên zarok girîng e" û destnîşan kir ku di tedawiya krupê de ji bo her zarokî nêzîkatiyek yekpar nayê sepandin û divê bi karanîna dermanan di xeta nirxandina bijîşk de bê plan kirin.
İşbilir nirxandina xwe wiha kir: "Di tedawiya krupê de di rêza pêşîn de pîvana tengbûna rêya bêhnstendinê tê nirxandin. Di rewşên ku ji aliyê bijîşk ve pêwîst bê dîtin de ji bo kêmkirina şişbûna di rêya havayê de dermanên kortîkosteroîd dikarin bên bi karanîn. Di bûyerên navîn û giran de jî di saziya tenduristiyê de sepandina adrenalîna nebûlîze û çavdêriya bijîşkî dikare pêwîst be. Antîbiyotîk di tedawiya krupa vîral de bi awayekî rûtîn nayên bi karanîn."
İşbilir aktar kir ku nîşaneyên krupê di pirraniya zarokan de di nava çend rojan de sivik bibin jî kuxik dikare demeke dirêj berdewam bike; anî ziman ku di hin zarokan de ji ber ku nîşane dikarin dîsa giran bibin, di tevahiya dema nexweşiyê de şopandina bêhnstendinê û rewşa giştî girîng e.
Li hawirdora kreş û dibistanan divê li dijî xetereya veguhastinê tevdîr bên girtin
İşbilir got: "Vîrusên ku dibin sedema nexweşiya krupê, bi riya derdanên rêya bêhnstendinê yên kesên enfektebûyî û têkiliya nêzîk dikarin derbas bibin. Nexasim li cihên ku zarok bi hev re ne yên mîna kreş û dibistanan belavbûna enfeksiyonên rêya bêhnstendinê hêsantir dibe. Bi zêdebûna dema ku zarok di hawirdorên komî de derbas dikin re girîngiya adeta rojane ya ji bo parastina ji enfeksiyonan jî zêde dibe."
İşbilir xalên ku divê malbat û saziyên perwerdehiyê ji bo kêmkirina xetereya veguhastinê balê bikişîninê wiha aktar kir: "Ji bo kêmkirina xetereya veguhastina vîrusên dibin sedema krupê divê bal bê kişandin ser tevdîrên bingehîn ên hîjyenê. Zîhbûna adeta şûştina destan li gorî temenê wan ji zarokan re, paqijkirina rûberên hevpar û kêmkirina têkiliya nêzîk a zarokên xwedî nîşaneyên nexweşiyê bi zarokên din re girîng e."
Uzm. Dr. Fikret İşbilir diyar kir ku nîşaneyên nexweşiya krupê di her zarokî de bi heman giranîyê nayên dîtin û bi bîr xist ku divê malbat birêveçûna nexweşiyê bi baldarî bişopînin û gava xirabbûna rewşa giştî ya zarok hat ferqkirin nirxandina bijîşkî dereng nexînin.