"Hevdîtina Alimanan" a 11emîn, ku kevneşopiyeke ku ji aliyê ÎTTÎHADUL ULEMA ve hatiye damezrandin, îsal li Dîyarbekirê hate lidarxistin. Piştî du rûniştinên roja berê, îro di rûniştina sêyemîn de jî akademîsyenan peyamên girîng dan.
Dr. Şîrwan Kerîm Reşîd, ku ji Herêma Kurdistanê beşdarî Hevdîtina Aliman bû, diyar kir ku malbat, dibistan û saziyên perwerdehiyê di têkoşîna li dijî muptelabûna dîjîtal de di mezinkirina zarokan de xwedî rolên girîng in û got, "Nimûneya pratîkî ji şîretan bi hêztir e"
Di pêşkêşiya xwe ya bi sernavê "Di Xwedîkirina Zarokan de Muptelabûna Dîjîtal: Pêşniyar û Çareserî" de, Dr. Şîrwan Kerîm Reşîd li ser sedem, nîşan û çareseriyên mupteşabûna dîjîtal rawestiya.
Reşîd, derbarê pênaseya muptelabûna dîjîtal de got, "Tiryakbûna dîjîtal dikare wekî bikaranîna zêde û bêkontrol a amûr û teknolojiyên dîjîtal ji hêla kesekî ve were pênasekirin, bêyî ku bikaribe dem an jî pirbûna karanîna wê bi têra xwe kontrol bike."
Reşîd got ku bikaranîna dirêj a telefon an înternetê bi tena serê xwe nayê wateya muptelabûnê, "Krîterên herî girîng li vir windakirina kontrolê, encamên zirardar û têkçûna fonksiyonên bingehîn ên jiyanê ne."
"Pirsgirêk ne di teknolojiyê bi xwe de ye"
Reşîd, bal kişand ser awayê bikaranîna teknolojiyê û encamên wê û got, "Teknolojî amûrek e, û otorîteya amûran dikare li gorî çawaniya bikaranîna wan û encamên ku ew çêdikin biguhere."
Reşîd diyar kir ku amûrên dîjîtal dikarin ji bo armancên sûdmend werin bikar anîn û got, "Ji ber vê yekê, pirsgirêk ne bi teknolojiyê bi xwe ye, lê bi awayê karanîna wê ye, mirov heta çi raddeyê pê ve mupteşa dibe û karanîna wê çi encaman tîne."
Reşîd her wiha behsa nîşanên muptelabûna dîjîtal kir û diyar kir ku "dema ku ji telefonê dûr be, hest bi fikarê bike", "dema ku înternetê bikar neyne, hest bi valatiyê bike" û "ji bo revîna ji pirsgirêkên jiyana rast, berê xwe bide cîhana dîjîtal" di nav nîşanên ku divê mirov li wan haydar be de ne.
Derbarê tesîrên bikaranîna zêde ya dîjîtal li ser têkiliyên civakî, perwerde û tenduristiyê de, wî nirxandina jêrîn kir:
"Rûniştina ji bo demên dirêj dikare bibe sedema pirsgirêkên wekî kêmbûna tevgerê, têkçûna şêwazên xewê, westandina çavan, û êşa stû û piştê. Derengmayîna li ser telefonê jî dikare şêwazên xewê têk bibe."
"Nimûneya zindî ji şîretê tesîrdartir e"
Reşîd di têkoşîna li dijî muptelabûna dîjîtal de bal kişand ser rola malbatan û diyar kir ku divê dê û bav bi tevgerên xwe ji bo zarokên xwe bibin mînak.
Reşîd got, "Dê û bav dema ku ew piraniya rojê li ber ekranan derbas dikin nikarin ji zarokên xwe bixwazin ku telefonên xwe deynin aliyekî. Mînak dayîn ji şîretan tesîrdartir e."
Reşîd tekez kir ku qedexe û ceza bi tena serê xwe ji bo nêzîkbûna zarokan têrê nake û wiha got:
"Nêzîkatiya li hember zarokekî ku bi mupteşayê dîjîtal re rû bi rû ye, divê tenê li ser qîrîn û cezakirinê nebe. Divê hewl were dayîn ku faktorên ku zarok ber bi cîhana dîjîtal ve dibin werin fêmkirin"
Reşîd destnîşan kir ku ji bo fêmkirina sedema ku zarok berê xwe didin cîhana dîjîtal, divê malbat van pirsan ji xwe bipirsin:
Reşîd got, "Gelo ew xwe tenê hîs dike? Gelo di xwendina xwe de pirsgirêkan dikişîne? Gelo di nav malbatê de pirsgirêkek heye? Ji bo ku ji zextê bireve, lîstikan dilîze? Fêmkirina sedemên van tiştan di destnîşankirina çareseriya rast de dibe alîkar," û bal kişand ser girîngiya danîna qaîdeyên zelal û têgihîştî di nav malbatê de.
"Ez çima niha bersiva telefonê didim?"
Reşîd, bal kişand ser girîngiya birêvebirina demê û dîsîplîna xwe di parastina li dijî muptelabûna dîjîtal de û pêşniyar kir ku berî karanîna telefonê armanca wê were destnîşankirin.
Reşîd got, "Ji bo mirovek kêrhatî ye ku ji xwe bipirse, 'Ez çima niha bersiva telefona xwe didim?'"
Reşîd diyar kir ku divê telefon ji bo armanceke diyarkirî werin bikaranîn û got, "Ger armanc zelal be, divê cîhaz ji bo wê armancê were bikaranîn û dema ku kar qediya were girtin."
Reşîd destnîşan kir ku bikaranîna telefonan tenê ji ber bêzariyê dikare bibe sedema geroka înternetê ya dirêj, û pêşniyar kir ku di dema xwarinê, sohbetên malbatî, xwendinê û berî razanê de di nav malbatê de demên bê telefon werin afirandin.
"Divê ragihandina sanal şûna ragihandina jiyana rast negire"
Reşîd, tekez li ser pêwîstiya parastina têkiliyên malbatî û tenduristiyê bi rêya bikaranîna teknolojiyê kir û got, "Malbat jî xwedî maf in. Bikaranîna telefonê divê nebe sedema paşguhkirina hevjîn, zarok an dêûbavan."
Derbarê hevsengiya di navbera ragihandina dîjîtal û ya rû bi rû de, Reşîd diyar kir, "Divê ragihandina sanal cihê ragihandina jiyana rast negire."
Reşîd, girîngiya bikaranîna teknolojiyê bi nermî tekez kir û got, "Ev nayê wê wateyê ku divê her deqeyek ku tê xerckirin ji bo xwendin an îbadetê were bikar anîn. Şahiya destûrdayî jî rewa ye; lêbelê, divê bi nermî be."
"Çalakiyên sûdmend divê şûna karanîna zêde bigirin"
Reşîd diyar kir ku têkoşîna li dijî mupteşabûna dîjîtal ne tenê sînordarkirina karanîna cîhazan, lê di heman demê de pêşxistina çalakiyên alternatîf jî hewce dike, û got, "Çalakiyên sûdmend divê şûna karanîna zêde bigirin."
Di vê çarçoveyê de, Reşîd çalakiyên wekî xwendina Quran û pirtûkên din, werzîşkirin, meş, serdana xizmên xwe, fêrbûna jêhatîyên nû û beşdarbûna di çalakiyên civakî de pêşniyar kir.
Reşîd diyar kir ku dibistan û zanîngeh jî di têkoşîna li dijî tiryakbûna dîjîtal de roleke girîng dilîzin, û destnîşan kir ku divê xwendekar ji talûkeyên bikaranîna zêde ya dîjîtal haydar bibin, jêhatîyên wan ên rêveberiya demê werin baştirkirin, û beşdarbûna di çalakiyên werzîşî û çandî de were teşwîqkirin.
Reşîd girîngiya hevkariya malbat, dibistan û jîngeha civakî di têkoşîna li dijî mupteşabûna dîjîtal de destnîşan kir û got, "Dema ku pirsgirêk digihîje astek cîddî, divê ji pisporan alîkarî were xwestin." (ÎLKHA)