Prof. Dr. Reşit Sevimli yê ku Endamê Sazîya Hînkarîyê ya Beşa Ortopedî û Travmatolojiyê ya Fakulteya Tibê ya Zanîngeha İnönü ya Malatyayê ye û li Navenda Tibê ya Turgut Özal peywirdar e, derbarê sedem, komên xetereyê, rêyên parastinê û pîvandina tîrbûna hestiyan a osteoporozê ku di nav gel de wekî "helandina hestiyan" tê zanîn, ji nûçegihanê ÎLKHAyê re daxuyaniyên girîng dan.
Prof. Dr. Sevimli diyar kir ku osteoporoz di temenên mezin de bi hêdî hêdî xerabûna kalîteya hestiyan û bi vê re zêdebûna xetereya şikestinê derdikeve holê û got ku di bingeha nexweşiyê de ji serdem zarokatiyê ve gelek faktor hene.
"Gelek faktor hene ku ji serdem zarokatiyê ve bandorê li kalîteya hestiyan dikin"
Prof. Dr. Sevimli anî ziman ku kalîteya hestiyan ne tenê di temenên mezin de, lê ji xwarin û şêwazê jiyanê yê di serdem zarokatiyê de ava dibe û wiha axivî: "Helandina hestiyan bi rastî di temenên mezin de hêdî hêdî xerabûna kalîteya hestiyên me û xetereya şikestinê ya ku ji ber xerabûna kalîteya hestiyan, ya ku em jê re dibêjin osteoporoz, derdikeve holê îfade dike. Bê guman bingehek vê xetereya şikestinê jî heye. Bi rastî ji xwarina me ya di temenê zarokatiyê de bigire heta çalakiya me ya werzişê (sporê), şêwazê jiyana me û stresa me ya di nav jiyanê de gelek arguman mixabin bandorê li vê kalîteya hestiyên me dikin."
"Osteoporoz di jinan de zêdetir tê dîtin"
Sevimli diyar kir ku di jinan de piştî menopozê, di mêran de jî di gel temen guherînên hormonî yên ku pêk tên dikarin bandoreke neyînî li tenduristiya hestiyan bikin, û got ku osteoporoz di jinan de zêdetir tê dîtin lê di mêran de jî dikare bê dîtin.
Sevimli ev îfade bi kar anîn: "Bi taybetî di jinan de piştî xerabûna hevsengiya hormonî ya ku em jê re dibêjin menopoz, di kalîteya hestiyan de hêdî hêdî ketin pêk tên. Di mêran de jî bi taybetî di proseya ku em jê re dibêjin andropoz de ji ber guherînên hormonî personal absorptiona kalsiyumê (mijîna kalsiyumê) kêm dibe û di strukturên hestiyên me de xerabûn, meyl û xetereya şikestinê dest pê dike."
"Di ketinên sade de balê bikişînin ser şikestinên ku pêk tên"
Sevimli anî ziman ku yek ji nîşanderên herî girîng ên osteoporozê şikestinên ku bi travmayên sade pêk tên e û diyar kir ku bi taybetî divê şikestinên zenda destan, stûna piştê (omurga) û zendê qalçikê ber çavan bêne girtin.
Sevimli wiha axivî: "Bi taybetî di temenên mezin de metika me dema hevîr distrê dibêje 'Min di zendên destê xwe de êşek hîs kir.' Tê, em dinêrin ku di zendên destê wê de derizandin heye. Nexweşên me yên ku dibêjin 'Dema min destnimêj digirt ji nişka ve lingê min ez nehilgirtim. Ez ketim erdê, min lingê xwe şikand' û tên hene."
Sevimli diyar kir ku ev cûreyên şikestinan her dem di encama travmayeke giran de pêk nayên û got: "Di bingeha van hemûyan de bi rastî travmayek tune ye, zehfdayînek tune ye, ketinek tune ye. Ji ber ku kalîteya hestiyan xerab bûye bi tevgereke sade, di zivirîneke berevajî de yan jî di barkirineke piçûk de şikestin pêk tê."
"Tîpên şikestinê yên ku em di helandina hestiyan de herî zêde rastî wan tên, şikestinên zenda destan, stûna pişta û zendê qalçikê ne"
Sevimli ku anî ziman ji ber osteoporozê hestî hişkiya xwe winda dike, ev îfade bi kar anîn: "Şikestinên zenda destan, şikestinên stûna pişta ku em jê re dibêjin vertebra, şikestinên zendê qalçikê di helandina hestiyan de tîpên şikestinê yên ku em herî zêde rastî wan tên e."
"Di parastina ji helandina hestiyan de xwarin-vexwarin û spor gelekî girîng e"
Sevimli teqez kir ku di parastina ji osteoporozê de ji serdema zarokatiyê ve xwarina saxlem girîngiyeke mezin hildigire û got ku bi taybetî şîr û şîrê dayikê di geşedana hestiyan de girîng e.
"Şîrê dayikê di warê kalîte û geşedana hestiyan de gelekî girîng e"
Sevimli binê wê yekê xêz kir ku bi taybetî xwarin-vexwarin gelekî girîng e, di temenê zarokatiyê de şîrê dayikê hem di warê xwarinê de, hem di warê kalîteya hestiyan de hem jî di warê geşedanê de gelekî girîng e.
Sevimli diyar kir ku di temenên navîn û mezin de jî çalakiya fizîkî ya birêkûpêk alîkariyê dide parastina tenduristiya hestiyan û anî ziman ku xwarin-vexwarin û werziş (spor) argumanên herî pêşîn in.
"Divê her koma temenî egzersîza guncavî temenê xwe bike"
Sevimli diyar kir ku divê her koma temenî egzersîza guncavî temenê xwe bike û got ku bi taybetî di her temenî de em şîretê li nexweşên xwe dikin ku çalakiyên werzişê yên wekî meş, egzersîz û melevaniyê ji jiyana xwe dernexin.
"Pîvandina tîrbûna hestiyan ji bo kesên di koma xetereyê de ne girîng e"
Sevimli bi destnîşankirina wê yekê ku pîvana DEXAyê —ku wekî densîtometriya hestiyan tê naskirin— ji bo tespîtkirina osteoporozê tê bikaranîn, bal kişand ser girîngiya kontrolên hestiyan, bi taybetî ji bo kesên di komên bi rîska bilind de û kesên temenmezin.
Sevimli wiha axivî: "Bi giştî piştî temenê 55-60î, metik û apên ku dibêjin 'Di hemû hestiyên min de êş heye', heke di bingeha wê de romatîzma tune be dema serî li me didin em skenkirina hestiyan a van nexweşên xwe dikin."
"Pêwîst e em sporê ji jiyana xwe dernexin"
Sevimli diyar kir ku ligel pîvandina tîrbûna hestiyan divê xwarin-vexwarin û egzersîz jî piştguh nebin û ev îfade bi kar anîn: "Em pêşniyar dikin ku bi çalakiyên xwarinê yên wekî mast, şîr, penêr, hêk û bi çalakiyên xwarinê yên giranî li ser sebzeyan kalsiyum bê dewsa xwe. Pêwîst e em werzişê ji jiyana xwe dernexin. Pêwîst e em kalîteya hestiyên xwe biparêzin."
"Teşxîsa zû û tedawî di warê rêlibergirtina şikestinan de girîngiyeke mezin hildigire"
Sevimli binê wê xêz kir ku girîng e kesên ku ji bo osteoporozê xetereyê hildigirin di skenkirina tîrbûna hestiyan a ku wekî DEXA tê zanîn re derbas bibin, û diyar kir ku teşxîsa zû û tedawî di warê rêlibergirtina şikestinan de girîngiyeke mezin hildigire.
Sevimli bal kişand ser wê yekê ku li Malatyayê proseya tedawiyê ya serkeftî berdewam dike û got: "Ez li Malatyayê 13 sal in wekî endamê sazîya hînkarîyê di beşa me ya ortopediyê de tetkîk û tedawiyên pêwîst ên nexweşên me bi serkeftî dikim. Di vê proseyê de bo nexweşxaneyeke taybet a li Bursa navberek me (derbasbûna me) heye. Ji hemû nexweşên me re şîfaya lezgîn dixwazim. Em ê xizmeta xwe ya ji bo welatê xwe berdewam bikin. Ez ji herkesî helaliyê dixwazim."