Mêrdin de qezaya Qoserî de Meclisê Mesveretî yê Aşîran ê Mardînî yew salonê konferansî de "Çalıştayê Meclisê Mesveretî yê Aşîran ê Mardînî" vıraşt.
Endamê aşîran yê herêmanê ciyayan ê Mardînî, peyênê rojan, elîm û temsîlkarê dezgehanê sivîlan bêrê nê konferansî bîyî û nêçira bi wendena Qurana Pîre ya Suleyman Gokdemîrî dest pê kerd.
Qiseykerdişê akerdişî û selamkerdişî yê programî hetê Endamê Meclisê Mesveretî yê Aşîran ê Mardînî Mela Fesîh Memîşî ra amə kerdene.
Bêşê pêşkêşkerdişî yê çalıştayî de Pêşkêşê bi sernameyê "Aşitîya Komelkî ya Mardînî, Husûmetî û Piştîya Komelkî" hetê Endamê Dekanîya Edebîyatî yê Universîteya Artuklu ya Mardînî Prof. Dr. Mehmet Zahir Ertekînî ra ame virayene.
Pêşkêşo ke sernameyê cı "Gencî û Girêdayîbîyene: Rîskî û Muxalefetî" bî, hetê Endamê Fakulteya Tipî yê Sîhata Ruhî û Neweşîyan ê Universîteya Dîcleyî Prof. Dr. Abdullah Atli ra ame kerdene.
Endamê Fakulteya Ilmanê İslami yê Universîteya Yildirim Beyazit ya Anqarayî Prof. Dr. Mehmet Halil Çiçekî zî pêşkêşê bi sernameyê "Sazgeha Êila û Problemê Newe yê ke Êile De Rî bi Rî ya" vıraşt.
Çiçekî da zanayene ke Xwedê seba ke bingehê êila bixelisno û bi şiklêk dewam biko, prînsîb û esasî şawitê û va ke, "Sebebê xo ra modernîte zey Tofanê Nuhî her çî gureno beno. Zey tsunamiye her çî kok ra gureno beno. Ma ra rebenê, no modernîte zî bingehê ma yê êila zaf xirab tesîr keno."
Çiçekî da zanayene ke sazgeha êila hem Îslam de hem zî merdumayet de yew ji sazgehanê tewr pîrojan o û va ke, "Rabbê ma Celle Celaluhu Sûreya Nisa de ayeta yewîne de va ke, 'Hûrmet bide amir û nehiyê Rabbê ma yo ke şima yew nefis ra aferno.' Çunke amir û nehiyê Xwedê nêbêveynenê. Hemû amir û nehiyê Xwedê seba weşîya ma ya kilm, miyanên yan zî derg estê."
Çiçekî da zanayene ke modelê êila yo ke Îslam seba merdumayetî pêşniyaz keno, nêyo ke "êila teng" a, belkî modelê êila ła yew berfêra gırd o û va ke, "No modelê êila gırd, dae, bawe, camêrd, cênî, doman, tiyê, kalik, nene, xalo, xala, amoj, ap, pismor û bınêrayê bênî pêro tede estê. Hedefê Îslami zî no yo ke merdumayetî sey yew komê xurtî biafrozo. Sebebê xo ra ma ganî nêzanê ke no modernîte çi çira gureno, nêkewo kayê cı yê aqılxapênoxî."
Çiçekî bala ancayo amarê biyo halîkerdişî yê zêde ser û va ke, "No zaf eşkera musneno ke zengê xofî zaf ver ra qefelnayê. Sebebê xo ra ganî wekîlê na xakî, pêroyê peyênê rojan, alîmî, siyasetmedarî û her kes vera nê hedîseyî koxikê xo wedaro û hqa bifiqiro. No yew xofê zaf gırd o."
Çiçekî qala kerdo ke zewac de ganî rayîrê dae û bawerî zî bêrê gırotene û va ke, "Ewro gncî tecrubeya dae û bawerî xo ra dûr de nisenê. Sey yew karîkaturî vano, serrê kuçeyî de yewbînan nas kenê, mîyanê kuçeyî de zewicnenê, serê kuçeyî de zî benê halîkerdene. Ma rebenê, ameyê na nuqta. Sebebê xo ra ganî tedbîrê ma na xuskuse ra hebe. Uca de zî Pêxemberê ma Sallallahu Aleyhi Vesellem va ke, 'Cênî seba çahar çiyan bena şiyayene. Sey malî, dîni, rindî û neslê cı.' Cênî seba nê çiyan bena weçinyayene. Sebe ra Resulullah Aleyhisselam va ke, 'Verê xo de yê dindarî weçine.' "
Yew zi problemê bini zî bêexlaqiyaya İslami ya ke mîyanê ehlibî de esta, Çiçekî va ke, "Sebebê xo ra ke ma nêzanê çandura İslami û jiyayişê İslami çi tewr çiyan qatê heyatê ma kenê, ewro ma nêvinenê ke çigir xoverdayişê komî na çandura çinîbiyene ra çiqas lerzenê. Sebebê xo ra ez vana ke no zî yew problemê zaf muhîm o."
"Miyanê aîle de ganî heqê yewbînan weş bizanê"
Çiçekî wina dewam kerdo:
"Problemê hîrêyin zî heqê ke miyanê êila de yenê vîndîkerdene. Yanî ewro zaf reha cênî zî erkê xo yê vera camêrdê xo nêzana û nêanca. Camêrd zî erkê xo nêanca. Çend zî ma, camêrdê rojhelatî req, tim kar dayenê kerdene, zordarî kenê, piro danê, cênîyî nızm vinenê... no nêbeno. No ne merdumî yo ne zî İslami yo. Bewnê, meseleyanê êilayanê tewr muhîman de Qur'anê Azîmûşşan ma şaweno şêwrê yewbînan.
Sebebê xo ra bi taybetî ez nêweşena hıravê gncî yê xo, seba ke aîle ma bi şiklêk xurt dewam biko, ganî ma mîyanê êila de heqê yewbînan weş bizanê. Rabbê ma Celle Celaluhu Sûreya Rum de nê heqî bi uslûbê xo yê îlahî qedînayê. 'Yew ji nîşananê qudret û azametê Xwedê no yo ke; eşyayê şima bixwu ra şima rê aferno.' Dima va ke, 'Seba ke şima miyanê eşrayanê xo de aramî bivênê.' Mewnê uca de Qur'an, aramgîrayîş de tercîh keno ke camêrdan rê vatene bido. Demek ke seba viraştişê arameyî, huzurî û saadetê êila, berpirsê verên camêrd o. Ve ganî camêrd nê bîro. Dima va ke, 'Miyanê şima de mehebbet û merhamet bınusne.' Yanî dı eşrayî. Meselen ma şınê yew meymurî hezkirê, ma vênê cı. Ez ti ra hez kena. De nê? Ve emrê Resulullah zî na rayîr ra yo. Vêla hîç yew ma cênîya xo ra nêvono ez ti ra hez kena. Yanî ne camêrd cênî ra ne zî cênî camêrd ra. Hölbûkî nê çî giredanê mîyanê êila xurt kenê, nê hîsî bıngehî de xurt kenê. Sebebê xo ra her dı teref zî yewbînan ra hezkene, merhamet kenê, rahm kenê, hûquqê yewbînan pawenê, seba dewamkerdişê êila yew olguyê zaf zaf muhîm o."
"Ma heyatê xo maalesef bi yew kulturê komê kapitalistî dewam kenê"
Prof. Dr. Mehmet Halil Çiçekî bal anayo ke ewro yew ji unsuranê tewr muhîman ê ke êila tehdît kenê, hewesê moda û luxusî yo û va ke, "Hewesê moda û luxusî hem cilan de hem xemil de hem dekorasyonê banî de hem mobîlya banî de her ca de esto. Cênî šono dekorasyonê cîranê xo vênono šono camêrdê xo ra eynî çî wazeno. Bütçeyê camêrdî nêreseno no çî, no rey de kavga, gürültü, patiştiye dest pêkeno û bi ciyabiyîşan qedîno. Sebebê xo ra na nuqta de hem camêrd hem zî cênî ganî xo nê hewesê luxusî, nê serfkarîya zêde ra do. Ma heyatê xo maalesef bi yew kulturê komê kapitalistî dewam kenê. Hemû heyatê ma de davranışê kulturî yê kapitalizmî estê. Sere de nê ra serfkarî yeno. Hölbûkî Qur'an cayanê ke zêde serfkarî kenê ra vano 'bırayê şeytanî'. İsrâf mekerê, hemû mesrefanê xo de isrâf mekerê. Çunke ê ke isrâf kenê bırayê şeytanî yê. Sebebê xo ra no zî zaf reha sebebê vîndîkerdiş, xاپ-xirabiyîş û belavbîyayişê êilayan beno."
"Hem camêrd hem cênî rolê xo weş bîyarê ca, zafê nê problemî nêbenê"
Çiçekî vurgu kerdo ke ewro camêrdî û cênî rolê xo vîndî kerdê û va ke, "Camêrd camêrd o; cênî zî cênî ya. Hölbûkî her yewî rolê xo yo xoser esto. Ê rolê xo weş bizanê, vera nê data amirê modernîte bêkompleks hîs kerdene, hem camêrd hem zî cênî rolê xo weş bîyarê ca, zafê nê problemî nêbenê. Vêla ewro maalesef zaf reha cênî hewl dano êila idare biko. Yan zî camêrd beno sey cênî. Sebebê xo ra erke bi cênî û febrê bini yê êila mîyanê êila de wezîfe û berpirsiyarî zî maalesef terk bîyê. Pêroyî de paya tewr gerd ê perwerdekerdişê merdumî yê cênî yo, dae yo. Vêla maalesef cênîyê ma nê wezîfeyanê xo yê xulqî ihmal kerdê, vîndî kerdê seba nê domanî şawiyenê dadîyan. Efendime sevgî vanê domanî ihmal benê. Ve zaf huzursuzîya mîyanê êila na sebeb ra viraştişê xo kenê."