Serokê Memur-Senê yê Diyarbekirê û Serokê Şaxa Eğitim Bir-Senê Ramazan Tekdemîr, êrişên bi çekan ên li ser dibistanan ku sala çûyî li navçeya Sêverega Rihayê û li bajarê Mereşê pêk hatibûn û herî dawî duh li navçeya Turgutluya Manîsayê çêbûn nirxand; wî diyar kir ku di êrişên bi vê rengî de ewlehiya dibistanê ne tenê di berpirsiyariya mamoste û dê-bav de ye, divê tekoşîneke hevpar bê meşandin û bal kişand ser ku tundiya di dibistanan de ne pirsgirêke şexsî ye û dikare bi nêzîkatiyeke giştgir bê astengkirin.
Tekdemîr xemgîniya xwe ya ji ber bûyera li navçeya Turgutluya Manîsayê pêk hat parve kir û got: “Berî her tiştî bûyera ku duh çêbû ji bo me hemûyan gelekî xemgînkar bû. Wekî milet em ji ber vê bûyerê di nav xemgîniyeke kûr de ne. Em ji bo hemû zarokên xwe yên ku ji vê bûyerê bandor bûne daxwazên xwe yên derbasbûnê radigihînin û ji Xwedê hêvî dikin ku di zû heman de tenduristiya xwe bi dest bixin. Duaya me ew e ku careke din bûyerên wiha êşdar çênebin.”
“Çareserî ne başkirina saziyekê ye; girtina dest a tevahiya mijarê ye bi nêzîkatiyeke giştgir”
Tekdemîr anî ziman ku tundî û êrişên li dibistanan ji pirsgirêkeke dîsîplînê ya şexsî wêdetir e; pirsgirêkeke pirçînî ye ku gelek hêmanên civakî, derûnî, malbatî û saziyî tê de bandor in û wiha axivî: “Çareserî ne çêkirina qadeke tekane an jî başkirina saziyekê ye; girtina dest a tevahiya mijarê ye bi nêzîkatiyeke giştgir. Berî ku bûyerên bi vê rengî çêbibin divê girîngî bê dayîn ji xebatên astengker û parastvan re. Ji ber ku ev bûyer berî ku pêk werin teqez hinek sînyalan didin. Divê hemû hêmanên wekî hevkariya malbatê, îqlima saziyî ya dibistanê, bandora medyaya civakî û derdorê ewle bên kirin; derfetên hevkariyê jî divê bi awayekî ku van hemû hêmanan bihewîne bên nirxandin. Ji bo vê yekê, analîza rast a sedemên bingehîn ên pirsgirêkê girîngiyeke mezin hildigire.”
“Divê ji bo parastina zarokan ji rêzefîlmên televîzyonê, fîlm û naverokên medyaya civakî yên ku teşwîqê tundiyê dikin, tedbîr bên girtin”
Bal kişand ser ku hawîrdora zarok di nav de ne dikare di derketina holê ya van cûreyên reftaran de diyarker be û Tekdemîr wiha axivî: “Hevkariya bi malbatê re girîngiyeke jiyanî hildigire. Divê malbat zarokê xwe nas bike; mekanîzmayeke vegerê bide xebitandin ku dikare geşedan û reftarên wî/wê bi rêkûpêk bişopîne. Malbatên ku bi zarokên xwe re wext derbas nakin, nikarin dem û derdora wan bişopînin, mixabin ji van cûreyên gefan re vekirîtir dibin. Bêguman tevî hemû tedbîran jî dibe ku pirsgirêk çêbibin. Di rewşên wiha de divê malbat bi saziyan re di nav hevkariyê de tevgerê bikin, berê xwe bidin mîkanîzmayên piştevaniya derûnî-civakî (psîkososyal) û piştevaniya pîşeyî bistînin.”
Tekdemîr axaftina xwe wiha domand: “Li dibistanan jî divê pêvajoyên piştevaniya derûnî-civakî bi awayekî bandor werin plankirin, karûbarên rêberiyê werin xurtkirin û ji bo xebatkar û mamosteyan di mijara astengkirina tundiyê de perwerdeyên rêkûpêk werin dayîn.” û ev îfade bi kar anîn:
“Ev mijar ne mijareke wiha ye ku tenê li ser milên Perwerdeya Neteweyî bê hiştin. Rehenda ewlehiyê, rehenda rêberiyê û qadên ku saziyên din ên dewletê dikarin tevkariyê lê bikin hene. Ji ber vê yekê, mîkanîzmayeke xurt ku hevrêziya di navbera saziyan de bide çêkirin pêwîst e.”
Tekdemîr bal kişand ser ku di berbelavbûna tundiyê de faktora derdorê û bi taybetî medyaya civakî girîng e û got: “Divê her cûre bername û naverokên ku zarokan dikişînin ser tundiyê teqez berbiçav re derbas bibin. Pêşkêşkirina modelên rolê yên ku hênikahiyê didin tundiyê divê bê lêpirsîn; di mijara berhem, rêzefîlm, fîlm û naverokên medyaya civakî yên bi naveroka tundiyê de divê tedbîrên bandor ku zarokan biparêzin bên girtin. Di civakê de divê ti fîgurê ku tundiyê normal dike wekî mînak ji zarokan re neyê pêşkêşkirin.”
“Di çapemeniyê de dema ku bûyerên ku dikarin bibin mînakên neyînî tên ragihandin divê zimanê baldar bê bikaranîn”
Tekdemîr bal kişand ser berpirsiyariyên ku di qada çapemenî û weşanê de dikevin ser milê kes û saziyan û anî ziman: “Lêgorî etiqa çapemenî û weşanê jî awayê pêşkêşkirina nûçeyan girîngiyeke mezin hildigire. Dema ku tundî, şer, mirin an jî bûyerên ku ji aliyê exlakî ve dikarin bibin mînakên neyînî tên ragihandin, divê zimanekî gelekî baldar bê bikaranîn. Nûçeyên bi vê rengî divê bi hûrgiliyên ku bûyerê hema hema zindî dikin neyên dayîn; ji ber ku zimana nûçeyan a şaş, bêyî ku ferq bike dikare rê li ber mînakên neyînî yên nû veke. Di vê mijarê de divê bi hişmendiya berpirsiyariya civakî bê tevgerîn.”
Tekdemîr azmûn kir ku di zêdebûna van cûreyên bûyeran de têgihîştina bêcezabûnê an jî nekêfiya cezakirinên hevseng dikare bandor bike; bal kişand ser ku ji bo sûcên ku di civakê de dibin sedema xeyd û aciziyê, cezakirinên astengker û nîşandana hestiyariya pêwîst girîng e, di heman demê de got ku nexwe ev bûyer dikarin di encamê de mîna xelekên zincîrê hevdu bikişînin.
“Teqez divê hişmendiya manewî bê dayîn ji zarokan re”
Tekdemîr di nirxandinên xwe de cih da hêmanên ewlehiya fizîkî yên li dibistanan jî û wiha got: “Karûbarên ewlehiyê divê ji aliyê personelên pîşeyî yên ku di vê qadê de perwerde dîtine û xwediyê kalîteyên pêwîst in ve werin meşandin; nehatina hêvîkirin ku ev berpirsiyarî ji aliyê kesên ku perwerdeya wan ne bes e ve bê cih.” Ji bilî vê yekê divê li dibistanan ti xala kor neyê hiştin, tedbîrên ewlehiya teknîkî û fizîkî bêkêmasî werin sepandin.”
Tekdemîr got: “Di heman demê de divê em hişmendiya berpirsiyariyê bide qezenckirin ji zarokên xwe re. Mîna kesên ku zêde tên parastin û nikarin êşa kesên din hîs bikin, nekarin empatiyê bikin û çanda bi hev re jiyanê fêr nebin mezinkirina zarokan, dikare ji bo çêbûna van cûre pirsgirêkan zemînê amade bike. Ji ber vê yekê teqez divê hişmendiya manewî bê dayîn ji zarokan re. Zarok; divê zanibe guneh û xêr, başî û xirabî çi ye, divê xwediyê hişmendiyeke wiha be ku fêm bike ka kîjan reftar rast e. Ev hişmendî di serî de divê di malbatê de bê dayîn, ji aliyê dibistanê ve bê piştgirîkirin û bi sererastkirina bernameyên perwerdeyê yên pêwîst bê xurtkirin. Zarokên ku di aliyê manewî de valahiyên kûr dijîn, xetera wan a pêşxistina reftarên ku zerarê bide kesên din bilindtir e. Di vê qadê de teqez divê çareseriyên mayînde werin hilberandin.”
“Tevahiya beşên civakê divê li dor hişmendiyeke hevpar bicivin”
Tekdemîr di dawiya axaftina xwe de ev tişt gotin:
“Em dixwazin zarokên me di hawîrdorên saxlem û ewle de mezin bibin. Em iklîmeke dibistanê armanc dikin ku her cûre tedbîrên ewlehiyê lê hatine girtin, hevkariya di navbera saziyan de hatibe sazkirin û protokola ewlehiyê di qadê de bi awayekî bandor ketibe rewşê. Di vê mijarê de em li bendê ne ku tevahiya beşên civakê li dor hişmendiyeke hevpar civiyan. Ne rast e ku ewlehiya dibistanan tenê ji rêvebirên dibistanê, mamoste an jî dê-bavan re bê hiştin. Ev mijareke pir-rehendî ye. Divê hemû sazî û hemû hêmanên civakê li dor mîkanîzmayeke piştgiriyê ya hevpar civiyan û ji bo zarokên me bi hev re ked bidin.”