Yildirim bal kişand ser felsefeya jiyan û şêwaza jiyanê ya Mela Cizîrî û got, "Mela şaîrê eşq û evînê ye. Em jî dipirsin ka evîn çi ye. Çawa ku Saadiyê Şîrazî di helbestên xwe de evînê vedibêje, Mela jî evînê vedibêje. Evîna ku Saadiyê Şîrazî vedibêje û evîna ku Melayê Cîzîrî vedibêje yek in."
Yildirim axaftina xwe bi îşaretkirina peyamên edebî û civakî yên Melayê Cizîrî wiha domand:
"Cewhera evînê agir e. Taybetmendiya wê dûman e; bingeha evînê ba û bahoz e. Av dibe lehiyê, erd dişewite; her der dibe toz û dûman. Ey evîn! Agir û ba bi bêhna te re tevlihev dibin. Qesra bê Zîn bûye xirbe; Siyabend bê Xecê li serê Çiyayê Sîpanê dimîne."
Yildirim li ser di çanda Rojhilat de û berawirdkirinek di navbera Melayê Cizirî û Melayê Sadî Şîrazi de wateya evînê kir bal kişand û wiha got:
"Belê, em bi dengê dengbêjan guh didin gotinên Mela. Gotinên wî tevahiya jiyana me piştgirî kirine. Em li gotinên dengbêjên me dinêrin; her tiştê ku ew dibêjin bi gotinên Mela ve girêdayî ye. Gotinên Saadîyê Şîrazê jî wekî gotinên Mela têne dîtin; gotinên Mela jî dişibin yên Saadîyê. Bi gotineke din, li Rojhilat helbestvan hene ku li ser evînê diaxivin. Lê her helbestvanek li Kurdistanê xwedî cudahiyek xwe ya bêhempa ye."
Yildirim wateya ku Mela dide sirgûniyê rave kir û got, "Sirgûniya ku Mela behs dike ne tenê dûrketina ji cihekî ye. Ew wekî ku mirov ji welatê xwe veqetiyabe, ji têkiliyên xwe qut bibe û bi zincîran hatibe girêdan e. Heta mala wan jî ji wan re biyanî bûye. Ew nekarîne rêyek bibînin ku xwe xilas bikin."
Yildirim, dema ku motîfên di edebiyata Kurdî de rave dike, wiha dibêje, "Mum xwe dişewitîne û ronî dide derdora xwe. Lê divê mirov ji bona ku ji ronahiya mûmê sûd werbigire di tariyê de nemîne. Divê ronahî bigihîje mirov. Ev ronahî dîwan, wêje û kevneşopiya dengbêjiyê ya Kurdan e. Dîwanên şêx û melayên me; govendên me, reqsên me yên helayê, kêf û şadiya me beşên jiyana me ne."
Yildirim her wiha bal kişand ser girîngiya dîrokî û rewşenbîrî ya Cizîrê û diyar kir ku Cizîr ne tenê wargehek e; ew navendek e ku mîrasa rabirdûyê, zanîn û şehrezayiyê hildigire. Wî got, "Ev Cizîr e. Ew cihê ku tofan û keştiya Pêxember Nûh lê tê bîranîn e; ew cihê ku zanîn, şehrezayî û ramanên kûr lê dimînin e. Hejmareke mezin ji alim, şêx, mela, vebêj û mirovên aqilmend ên me li vir hatine veşartin."
Nivîskar Menderes Yildirim, pirsa "Yanî, yên li vir hatine veşartin kî ne?" kir û diyar kir ku ew ji bo civakê derman û reçete ne.
Yildirim bi bîr xist ku îro jî cihê gorên Şêx Seîd û Seîd-î Nûrsî nayê zanîn û wiha got, "Gora Seyît Riza nayê zanîn. Cihê gorên Behazara Axa, şêx, beg û kesayetên din ên dînî jî nayê zanîn" û bal kişand ser pêwîstiya zindî hiştina qurbanî û bîranînên wan. (ÎLKHA)