Alîkarê Serokê Giştî yê HUDA PARê û Parlementerê Entabê Şahzade Demîr di bernameya "Ji Xewnê Berbi Rastiyê: Banga Melayê Cizîrî ji Gelên Îro re" ya ku ji teref Kovara Banga Heqê ve li navçeya Cizîrê ya Şirnexê hat lidarxistin de axivî.

Demîr diyar kir ku Melayê Cizîrî ne tenê ji bo herêmê, lê di heman demê de ji bo Tirkîyeyê û civaka Îslamî jî şexsîyetek girîng bû, bal kişand ser hêmanên bingehîn ên şaristaniya ku ew temsîl dikir û girîngiya parastina vê mîrasê û veguhestina wê ji nifşên pêşerojê re tekez kir.

"Melayê Cizîrî nûnertiya şaristaniya vê herêmê dike"

Demîr diyar kir ku Melayê Cizîrî bi kevneşopiya medrese, hikmet, helbest û wêjeya xwe şaristaniya herêmê temsîl kiriye û got ku divê ev mîras were parastin û wiha got:

"Melayê Cizîrî, medreseya wî, hikmet, helbest û wêjeya wî şaristaniya vê herêmê, şaristaniya vê civakê ne. Ew şaristaniyek e ku bi hewldanên ji me bistînin, wê hilweşînin û civakê veguherînin hedef tê girtin."

Demîr destnîşan kir ku têgihîştineke baş a çavkanî û prensîbên bingehîn ên vê şaristaniyê girîng e, û işaret bi girîngiya xurtkirina vê mîrasê û gihandina wê ji bo temaşevanên berfirehtir kir.

"Divê îlm mirov nêzîkî Xwedê bike"

Demîr, dema ku cîhana rewşenbîrî ya Melayê Cizîrî bi sê sernavên sereke nirxand, diyar kir ku ev sernav îlm, aqil û helbest-wêje ne.

Demîr diyar kir ku Melayê Cizîrî bi perwerdehiya xwe ya medreseyê û xwendekarên ku wî perwerde kiriye kevneşopiyeke îlmî ya bihêz temsîl kiriye û tekez kir ku divê îlm bi armanceke manewî re were yek kirin û wiha lê zêde kir:

"Şaristanî, îlm, medrese û navendên îlmê, eger ew ber bi zanîna Xwedê ve neyên arastekirin, eger hemû îlm mirovan nêzîkî Xwedayê Teala nekin, eger ew me ber bi Rebbê me ve nebirin, bi awayekî zelal nîşan didin ku ew îlm, ew medrese û ew çand ti sûdê nade civakê, dinya û axreta me."

"Melayê Cizîrî kurdî veguherand zimanekî edebî yê bi hêz"

Demîr her wiha behsa tesîra Melayê Cizîrî di warên helbest û wêjeyê de kir û diyar kir ku wî di pêşveçûna wêjeya Kurdî de roleke girîng lîstiye.

Demîr diyar kir ku helbestên Melayê Cizîrî wateyên kûr hildigirin û heta îro jî, fêmkirina van berheman dijwar e, û wiha lê zêde kir:

"Belê, Kurdî berî wî jî hebû. Lê piştî Melayê Cizîrî, Kurdî bû zimanekî şaristaniyê, ku têgihîştineke fireh û kûr a wêjeyê eşkere kir. Wî helbestên xwe bi awayekî ewqas kûr, kokdar û hunerî afirandin ku gelek kes hêna jî wateyên wan ên kûr fam nekirine an jî têgihîştina wan pir dijwar dibînin."

Demîr diyar kir ku Melayê Cizîrî mîrasa edebî ya zimanê Kurdî pêş xistiye û ew kiriye hilgirê şaristaniyeke bihêz.

Demîr diyar kir ku di demên dawî de înîsiyatîf hene ku dibin sedema dûrketina ji mîraseya dîrokî û çandî ya herêmê û qelsbûna têkiliyên bi îlm, medrese, wêjeya Kurdî û nirxên manewî re encamên cîddî bi xwe re tîne.

Demîr diyar kir ku ji bo berevajîkirina vê pêvajoyê, pêdivî ye ku şaristaniya ku ji hêla Melayê Cizîrî ve tê temsîlkirin dîsa were xurtkirin, û bal kişand ser girîngiya nirxandina îlm, aqil, evîna îlahî û wêjeyê bi hev re.

Demîr got, "Parvekirina vê şaristaniyê, parastina wê, pêşxistina şaristaniya ku Melayê Cizîrî derxistîye holê û rêgirtina li jibîrkirina wê wezîfeya me ye."

Demîr diyar kir ku hewlên ji bo zindî hiştina cîhana rewşenbîrî ya Melayê Cizîrî û kevneşopiya ku ew temsîl dike hêja ne, û pêwîstiya bi bernameyên bi vî rengî zêdetir anî ziman. (ÎLKHA)