Mebusê HÜDA PARî Faruk Dinçî, kombîyayîşê çapemenîye yo ke TBMM de viraşt de, problemanê binawayî, elektrîk, ray, awe û paştdayîşê ziraatî yê ke dewanê qezanê Erxenî û Çinarî yê Diyarbekirî de estê, ard rojev.
Dinçî dîyar kerd ke bananê TOKÎ yê Erxenî de, tîya de Teberê nê de kemasîyî estê zî hemwelatîyî ameyê mexdurkerdene. Dinçî va ke eke problemanê gazê tebîî, awe û nîzamê dormeyî nêgîrîyê, no çi fînanê neweyan virazeno.
Dinçî qezan de qet xizmet çenîbîyone zî seba nê zeraran zî dîyar kerd ke ganî hewceyîyê bingehînî yê hemwelatîyan cade bêrê kerdene.
Krîzê Teslîmkerdiş û Kîlîtî yê Bananê TOKÎ yê Erxenî
Dinçî va: "Erxenî de 432 banê TOKÎ yê ke teslîmatê înan ameyo kerdene, 4 aşmî verê coy bi hawayêko fermî teslîmat ameyo kerdene labelê kîlîtî nêdayê ci. Sebebi zî no yo ke va daxwaza înan kemasîyî estê û ganî nê kemasîyî bêrê kerdene. Labelê bi nê hawayî zî nika aidatê nê banan bi qayde pûl danê. Vanê ke ma 1400 TL aidat bi qayde danê. Tabi tayê hemwelatîyî zî seba ke zext û mecburîyet ra... Sadece Diyarbekirê ma de nê, temamê Tirkîya de krîzê banan esto û her kes wazeno ke zû de şiro banê xo. Bi nê kemasîyan zî tayê hemwelatîyî vanê ke ma aşma hezîranî de şenê şîrê bananê xo."
Tepasîya Kemasîya Binawayî û Gazê Tebîî yê TOKÎ yê Erxenî
Dewamê eşkerayîya xo de Dinçî nê çîyî va:"Nê bananê TOKÎ de awe bi hawayêko temam nêancîyaya. Şîkayetê ci estê ke gazê tebîî nêdayo ci. Nîzamê dormeyî nêameyo kerdene. Sêba nîzamê dormeyî viraştene, wayîranê daîran ra 15 hezar TL pere gîrayo labelê dorme bi nê hawayî mendo. 5 aşmî yo ke yew rayeberîye ameya tayînkerdene û vana wayîranê daîran ra aidat yeno birnene. Nika uza de her roj mîyanê rayeberîye û wayîranê daîran de yew kaos, yew şer esto û vanê ke zafê nê hemwelatîyan şîkayetê xo şandê CİMERî. No problemo ke ma rê ameyo vatene esto. No problem ganî bêro gûrewtene. No problem û tewrê ke TOKÎ yê Erxenî de yenê ciwîyayene ganî bêrê safîkerdene, bi hawayêko weş, zelal û şeffaf ganî hemwelatîyî bêrê haydarkerdene."
Çinar de problemanê binawayî û xizmetî yê ke serran ra nat dewam kenê fone virazîyayî rojev
Dinçî ard vîrî ke ey verê coy zî problemanê qezaya Çinarî ardîbî ziwan û va: "A rage ma na salon de fînanê 17 mehelanê ma yew bi yew ardîbî ziwan labelê ma uza de fona zî dewanê ma yê ke nêzdîyê 20 estê zî deryaft kerd. Înşallah ez ewro qismêk ji nê problemanê înan weşanena. Esas, problemanê dewanê qezaya Çinarî pêro pîya sey yewbînî yê. Problemanê înan yê DEDAŞî estê, problemanê rayîrî estê, problemanê binawayî estê, hewceyîya înan bi awa pak estê labelê bi nê hawayî zî nê hewceyîyî hema zî nêameyê kerdene. Sere hemwelatîyê uza de bi hawayêko giran tebax ancenê. Ma her ca de vanî, 40-50 serrî yo nê problemanê eynî dewam kenê, rastkên nika ganî nê qedîyê. Ewro karê tewr muhîm yê beledîyeyan û rayeberîyanê mehelîyan zî no yo ke nê probleman rê çareserî bivînnî û bi nê karî ra mijûl bê. Cayê beledîyeyan cayê sîyasatî nîyo, cayê beledîyeyan cayê xizmetî yo. Çi hef ke verdên xizmetvênayîşî, nê rojanê peyênan de nameyê beledîyeyan bi rûşwet û çîyanê ke bêexlaqî yê virazîyenê rojev. Labelê wezîfeyê bingehîn yê beledîyeyan xizmetkerdiş o."
Çinar de sîstemanê DEDAŞî û mexdurîyetê pûlê paştdayîşî yê cotkaran
Dinçî dîyar kerd ke problema verên a zafê dewan DEDAŞ a û va: "Dewijanê Yaprakbaşi (Barê) yê ke girêdayîyê qezaya Çinarî yê, problemanê giranî ma rê vatî. Problemanê înan yê DEDAŞî estê û vanê ke goreyê keyfîyetî înan rê muameleyê qaçaxî yeno kerdene. Vanê ke bananê ke mîyan de kes nêciwîyeno de zî, qet seate nêwunîyaya labelê fona zî ceza ameya birnene. Sêba deyn û cezayanê kesanê bînan, pûlê paştdayîşê ziraatî yo ke ganî bêro dayene bi wayîranê heqan, hetê DEDAŞî ra bloke ronyeno ci û vanê ke pûlê paştdayîşî înan rê nêno dayene. Mesela vanê: 'Ma erziyê xo danê kesêk bi kirê û peşê coy heta 10 serrî wayîrê erziyê ma bi yew hawayî no kirake virazîyeno. Yanî eke karê ey yê kirê, karê ey yê îcare qedîyo zî fona zî paştdayîşî ma rê nêdîyenê; heta ke deynê ey esto pûlê ma yê paştdayîşî rê zî dest ronyeno ci. Bi yew hawayî asteng beno, bloke ronyeno ci. Heta ke 15 serrî qedîyo.' No zî problemêko bîn o. Yanî kirake û wayîrê erziyî bi yew hawayî yenê qarşîyê yewbînî. Labelê eke problemo nêbayan esto, ganî DEDAŞ no deynê xo bi xo safî bikero, nêbayan ganî wayîrê erziyî û kirake nêwero qarşîyê yewbînî."
Çinar û Riha de krîzê DEDAŞî û tepsîya cotkaran bena pîl
Dinçî va: "Yew trafo yo ke Riha de esto ra semmedê ci dewijan rê ceza ameya birnene û nê babatî de ameyo vatene ke no ceza fone besterîyo labelê DEDAŞî va ez cezayî besterenan labelê va qesba xo nêtepîya. Hemwelatîyan ma rê vat, ma zî helbet nê çîyan weşanenî. Nê dewijan vera DEDAŞî de rastkên problemanê giranî estê. Nê babatî de ganî yew pêbûn (pêanbûn) çêbibo û nê problemî bêrê safîkerdene. Cotkarê ma vanê ke ganî pûlê herînayîşê kinfî (gandorî) berz bîyo. Her dewr de nê çîyî yenê ciwîyayene û eke no nêbo rastkên cotkar tewrê giranî anceno. Vanê ke: 'Eke cotkar bıkewo memleket zî keweno û nêzdîyê coy ra ma êndî qerar gûrewto ke erziyanê xo nêxebitnî.'"
Dewanê Çinarî de problema musnayîşî û binawayî: Qijî 3 kîlometreyî rayer şonê mekteb
Dinçî va "Dewe de 300 banî estê labelê mekteb çenîyo" û wisa dewam kerd: "Esas mekteb yew ca de esto ke 3 kîlometreyî dûr o; hamnan, vewre, zifistan û varan de nê qijî (domanî) mecbur mênê ke 3 kîlometreyî şîrê mekteb. Nê babatî de servîs zî çenîyo, êndî şertê 1 kîlometreyî çi yo se... Ma vanî ke; ya nê dewe rê mektebêk bêro viraştene ya zî bi yew servîsî nê qijê ma bi hawayêko weş şîrê mektebanê xo. Tabî problema awa şebekeyî, binawayî, qanalîzasyon, ray û serawayî sey pêro dewan nê dewe de zî estê. Qezaya Çinarî dewe Gogwerî, mezra Kalık ma deryaft kerd. Tabî nê dewanê ke ez vana de dema deryaftkerdişî de problemo ke ma rê ameyo vatene... Problema tewr pîl a nê dewe derheqê rayîrî de ya. Rayîrê Wîranşar-Qîlwayî yewhetî yo û bes nêkeno. Hewceyo ke no rayîr dıhetî bêro kerdene. Fona zî vanê ke xebatê rayîrê dormeyî yê Diyarbekirî yê ke cayê Tellikaya û Sarıdalı de nîm mende de ganî bêrê qedînayene."
Çinar de krîzê maliyetê heywandarîye û daxwaza tesîsê mîyanvênayîşî
Dewamê qiseykerdişê xo de Dinçî nê çîyî pare kerdî: "Pûlê fînan zaf berz o, seba kerdene heywandarîye de rastkên zaf zorîye ancenê. Derheqê heywandarîye de daxwazê înan yê paştdayîşê giranî estê. Ganî projeyê neweyî bêrê viraştene; bi taybetî çîftbûnê tawaşan (kergan), tesîsê mîyanvênayîşê şit û mastî... Çi hef ke qezaya ma ya Çinarî, bi taybetî dewanê dormeyî bi hawayêko giran tîya de heywandarîye kenê. Bi taybetî viraştena fabreqanê seba şit û berhemê şitî û herikandina nê çîyan uza de zaf bî-manat beno. Daxwaza înan esta ke Wezareta Extîyarî (Daristanî) herfê Qaracadağî de bi xebatê nahtişê fîdanan herfê weşanê neweyan bido nê caverî. Wazenê ke herfê Qaracadağî de fîdanî bêrê nahtene.
Problemo û daxwaza dewe Xirbêsitîl a qezaya Çinarî... Dewe de problema binawayî ya qanalîzasyonî esta. Yanî ma nê probleman tîya de vanî, labelê tenê vateyê ma bîyo û kar biqedîyo nîyo, ma wazenî ke nê kewî qeydan mîyan. Awa laximî sey xo mîyanê dewe de herikêna. No çi bi hawayêko giran weşîya şarî, weşîya dewijan keno tehlîke mîyan. Tenê hemwelatîyan nê, esas zafê dewan bi heywandarîye mijûl benê, seba co weşîya heywananê înan zî keno tehlîke mîyan. Daxwaza înan esta ke ganî binawayîya drenajî ya awa varanî bêro viraştene."
Çinar de problema pird û binawayî: varan de ameyîş-şîyayîş vindeno
Dinçî va: "Ma na problema qezaya Çinarî mehela Êxilya hem bi muxtaranê înan ra ard ziwan hem zî dema deryaftkerdişê dewe de daxwazê xo ma rê vatî. Ez bî-xo na dewe de geyrayan û min nîyada. Bi problemanê binawayî û rayîrî reyde, uza de yew deval (çem) vîyareno û uza de bi îmkanê xo yew pirdo qul-qulî viraşto. Dema varan vareno lîtatî (lêmi) benê û nexweşê diyalîzî nêşeno şiro nexweşxane. Pawenê ke awa varanî kêm bîyo, dıma şenê şîrê kîşta bîne. Ma serra 2026 de ciwîyenî, ma serranê 1910an ra qisey nêkenî. Rastkên dema ke ma asmên de peyk fînanî, eke yew dewij seba awa varanî nêşeno mehelêka bîne ra vîyaro mehelêka bîne, sêba beledîyeyan vateyo bîn ke ma vajî herhal çenîyo."
Dewandê Çinarî de problemanê ray û binawayî rê qaxoyê madenî zî zêde bîyo
Dinçî dîyar kerd ke ganî dewijî mexdur nêbê û va: "Ma mezraya Hıçanî ya Mehela Husuka deryaft kerd û problemanê ke ma rê vatî de; mezra de problemanê giranî yê binawayî û serawayî estê. Rayê înan xirab ê, derheqê ameyîş-şîyayîşî de tewrî estê. Bi nê hawayî vana ke na dewe de, bi tayanî mezraya Hıçanî ya Husuka de vanê ke derheqê madenî de yew xebat yena kerdene û uza de yew koli (tepe) esto. Na xebata madenî bi hawayêko giran dewijan û merdimanê ke uza nêzdî de ciwîyenê tersnao û dewijî nê babatî de bi qaxo (endişe) yê. Sê sênî beno tam nêzanenê, bi hawayêko zelal zanayîşê înan çenîyo û seba co dewijî vanê: 'Eke tîya de yew xebata madenî bêra kerdene, ganî ma pêro pîya nê ca terk bikerî.' Uza de dewijan ra kes nê çîyî rê raye nêdano, rızaya dewijan çenîya. Nê babatî de eke çîyek yeno kerdene, ganî rızaya dewijan û hemwelatîyanê ma yê ke uza mendenê bêro gûrewtene ya zî goreyê ci yew ray bêro xêzkerdene ya zî ganî yewna ca de maden bêro cêrayene; ez vana ke qet û qet nê dewijî nêbê mexdurkerdene."
Qubik de problemanê qanalîzasyon û rayîrî hemwelatîyan zor kenê
Dinçî va: "Ma Mehela Qubik û mezrayanê ci zî helbet deryaft kerd, eke ma yew bi yew nêvajî zî... fona zî problema binawayî, serawayî esta; problema drenaj û nîzamê dormeyî esta. Qanalîzasyon bes nêkeno. Awa pîse bi hawayêko weş nêna antiş, no çi zî beno sebebê nexweşîyan. Rayîrî xirab ê; zifistan de herre-çamûr, hamnan de toze û duman. Esas ganî nê rayîrî bêrê asfaltkerdiş, na daxwaza mehela ma ya Bulutçekerî ya, ganî nê problemî bêrê vênayene."
Dewanê Delavgur û Gurco de problemanê binawayî
Dinçî xet ant karê beledîyeyan ke ganî xizmet bikerê ser û va: "Ma dewanê Delavgur û Gurco deryaft kerdî. Hatta uza de yew hemwelatîyê ma bi yew mektube problemanê xo ma rê vatî. Min mektuba ey zî tîya de arda, nameyê nê hemwelatîyê ma Mehmet Salih Tatlı yo û problemanê xo ma rê vatî. Serguzîştê nê pêro probleman no yo: Problema binawayî û serawayî fona zî na mehele de esta. Rayê dewe xirab ê, bi tayanî zifistan de ameyîş-şîyayîş vindeno. Dîrekê elektrîkî û xatê ci wextê veri ra mendenê û kohn ê, her her lere elektrîk yeno birnene. Mektebê dewe Gurco prefabrîk o û zaf kohn o, nê babatî de daxwaza mektebekê neweyî estê... Seba rayanê dewe zî daxwaza kerranê parkeyî esta. Dewijî vanê ke: 'Sêba tewrê sîyasî yê ma, ma xizmet nêvênenî. Ganî Qanûnê Sûka Pîle (Büyükşehir Yasası) fone zî çêbêro nîyadayene.' nê daxwazê înan estê. Vanê ke: 'Ma reyanê xo danê yew partî û eke partîya bîne beledîye bî-çerxeno, ma rê xizmet nêkeno.' Nê çîyî zafê dewanê ma vanê. No goreyê çi yeno kerdene? Beledîye meqamê kamî yo? Beledîye meqamê yew partîya sîyasî yo yan zî xizmetê yew partîya sîyasî keno? Nexêr! Beledîye Diyarbekirî ganî bin xizmetê her mehela Diyarbekirî, her dewe û her rayîrê ci de bîyo. Teberê nê de eke çîyêko bîn yeno kerdene, zextanê wextê verênî ra ferqê ci çi yo? Wextê verênî de ma nê dejî, nê tebaxî zaf ne-antenî? Ma vatên ma nê çîyan ra bixelîsî, labelê nika zî bi nê hawayî vanê ke 'Şimê partîya bîne rê rey danê, seba co şimê rê xizmet çenîyo'. No çî kamci partîya sîyasî bikero wa bikero; AK Parti, CHP, HDP/DEM yan zî kamci partî bîyo wa bîyo, ma pêro pîya nê çîyan red kenî. Qet û qet nêbano yew hawayêko wisa, labelê yew şîkayeto wisa yeno ma rê."
"Mîntiqa na ke tede 6 hezar nufus esto de wazenî yew bınê weşîye bêro viraştene"
Dinçî va: "Peyên de ma Mehela Gêlîyênbûkân û mezrayanê ci zî deryaft kerdî. Awa şebekeyî, fona zî problema binawayî esta. Ameyîş-şîyayîş, problemanê rayîrî estê. Zozanê Bedroyî de dewaya abonelîya elektrîkî ya 20 banan esta. Pirdê ke rişîyayê estê. Yew mîntıqa esta ke tede 200 banî, 6 hezar nufus esto û tîya de daxwaza viraştena yew bınê weşîye (sağlık ocağı) kenê. Dormeyê camî de viraştena yew caye kurewî (sosyal) wazenê. Problemanê mezraya Mewtwarê de zî fona mîyanê mezra de binawayî, problemanê rayîrî estê. Kemasîyê camî estê. Fona zî problema rayîrî ya mezraya Torç esta. Rayîrî xirab ê, tamîrat bes nêkeno û ganî nê bêrê asfaltkerdiş. Peyên de mezraya Şargê Mezraya ke tede 40 banî estê problema awa şitene (simitene) esta, yew bîra sondajî wazenê."
"Esasê sîyasatî şar rê xizmetkerdiş o, ganî problemanê awe û rayîrî yê dewan bêrê safîkerdene"
Peyên de Dinçî va: "Eya, esas sîyasat no yo. Yanî eke yew merdim seba temsîlkerdena yew partî ameyo nê Meclisî yan zî seba temsîlkerdena şarî ameyo nê Meclisî, ganî hem problemanê dewan, hem yê mezrayan hem zî yew bi yew yê mehelan bîyaro tîya û bi nê çîyan ra mijûl bîyo. Sêbaba sîyasatî ganî xizmetê şarî bîyo. Sêba rayîrê şarî ganî yew çareserî bêra vînnayene, seba binawayî ganî çareserî bêra vînnayene. Ewro eke dewanê ke tede 140 banî, 200 banî estê de awa şitene çenîya yan zî a awe daxwaza şitene nîya, nê Meclisî de qiseykerdena yewna babatî çenîya. Çîyêko tewr verên, ganî ma bi hawayêko ke fînanê rûmetê merdimî rê munasîb o, awe bîyarî verê nê hemwelatîyanê ma, rayan virazî, seba nê zeraranê înan ganî ma çareserî bivînî. Sîyasatêko wisa û dezgehê sîyasatî yo ke seba nê problemanê hemwelatîyanê ma çareserî nêvîneno û bi şeranê xo yê zerrî, bi daxwazanê xo nê xizmetan daxwazeno ke pey goş bikero, eşkerayo ke ganî nê çîyî zî bêrê vênayene."