Pisporê Ortopedî û Travmatolojiyê Op. Dr. Hakan Özer diyar kir ku tenduristiya hestiyan nikare tenê bi xurek an jî vexwarinekê bê vegotin û bal kişand ser wê yekê ku divê vexwarina çay û qehweyê jî di nav nîzama giştî ya xwedîkirinê û şêwazê jiyanê yê kesî de bê nirxandin.

Özer ê ku anî ziman qehwe yek ji adetên herî berbelav ên jiyana rojane ye, wiha got: "Lê belê bi temen re, di parastina tenduristiya hestiyan de ne tenê kalsiyum û vîtamîna D, lê belê tevahiya xwedîkirina rojane û adetên şêwazê jiyanê girîngiyeke mezin dihewîne. Bi taybetî di temenên pêşketî de û di serdemên piştî menopozê de bandorên muhtemel ên vexwarina kafeîna bilind a li ser tenduristiya hestiyan balê dikişîne."

Di çilmisîna hestiyan de çima tîrbûna hestiyan bi temen re girîngiyê peyda dike?

Özer van îfadeyan bi kar anî: "Şano/dokuya hestî di seranserê jiyanê de berdewam xwe nû dike. Hevsengiya di navbera çêbûna hestiyê nû û hilweşîna şanoya hestî ya heyî de, di parastina kütleya hestiyan de rolekî girîng dilîze. Bi pêşveçûna temen re ev hevsengî dikare biguhere û windabûna hestiyan lezgin bibe. Di jinan de, di piştî menopozê de bi bandora guherînên hormonal re jî kêmbûna tîrbûna mineralên hestiyan dikare diyar xuyatir bibe."

Özer da zanîn ku kêmbûna tîrbûna mineralên hestî di nirxandina osteoporoz (kemik erimesi) û xetereya şikestinên girêdayî wê de nîşaneyeke girîng e û wiha lê zêde kir: "Temen, taybetmendiyên genetîkî, xwedîkirin, aktîvîteya fîzîkî, bikaranîna cixare û alkolê, hin nexweşî û dermanên ku tên bikaranîn di vê pêvajoyê de divê bi hev re bên nirxandin."

Di vexwarina qehweyê de mîqdar girîng e

Özer kayd kir ku têkiliya di navbera vexwarina qehweyê û tenduristiya hestiyan de ne ewqas hêsan e ku mirov tenê bi hejmara fincanên hatine vexwarin ve bêje; mîqdara giştî ya kafeîna ku di rojê de tê girtin û adetên xwedîkirinê yên kesî jî girîngiyê dihewîne.

Özer ev nirxandin kir: "Ji bo mezinên saxlem girtina kafeîna giştî ya rojane ku ji 400 mg'î derbas nebe wekî referansek giştî tê qebûlkirin. Lê belê mîqdara kafeînê ya di fincaneke qehweyê de; li gorî cûreyê qehweyê, rêbaza amadekirinê û mezinahiya porsiyonê dikare bi rengekî girîng biguhere. Ji ber vê yekê gava mirov consumption/vexwarina rojane dinirxîne divê ne tenê bala xwe bide ser hejmara fincanan, divê bala xwe bide ser girtina kafeînê ya giştî jî."

Pisporê Ortopedî û Travmatolojiyê Op. Dr. Hakan Özer wiha berdewam kir:

"Ne rast e mirov bibêje ku vexwarina qehweyê ya di pîvanê de tenê bi xwe tîrbûna mineralên hestiyan kêm dike an jî dibe sedema osteoporozê. Dîsa jî, vexwarina kafeînê ya di asteke bilind de, bi taybetî di temenên pêşketî de an jî di kesên ku di warê windabûna hestiyan de faktorên xetereyê yên zêde li ser hene de dikare bibe yek ji hêmanên şêwazê jiyanê ku divê ber çavan bê girtin.

Ji ber vê yekê armanc ne ew e ku mirov qehweyê bi temamî berde; armanc ew e ku mîqdara vexwarinê tevlî temenê kesî, xwedîkirina wî û faktorên xetereyê yên kesatî bê nirxandin.

Yek ji sedemên ku kafeîn di warê tenduristiya hestiyan de tê rojevê, bandorên wê yên muhtemel ên li ser metabolîzmaya kalsiyumê ne. Tê fikirîn ku vexwarina kafeînê ya di asteke bilind de di ser girtina kalsiyumê û hevsengiya kalsiyumê ya di laş de dikare bibe xwedî bandoreke sînorkirî.

Divê ev jî ber çavan bê girtin ku ev bandor dikare li gorî girtina kalsiyumê ya rojane ya kesî û nîzama giştî ya xwedîkirinê biguhere.

Li şûna ku mirov tenê bala xwe bide ser vexwarina qehweyê, xwedîkirina riya têr û hevseng, peydakirina hewcedariya kalsiyum û vîtamîna D ligel nirxandina aktîvîteya fîzîkî ya ku li gorî rewşa tenduristiya kesî ye bi hev re, girîngiyeke mezin dihewîne."

Gelo çayvexwarin hestiyan diparêze?

Özer anî ziman ku catechin û pêkhateyên din ên biyoaktîf ên ku di çayê de hene û bandorên wan ên li ser metabolîzmaya hestiyan jî bi awayekî zanistî tên lêkolînkirin û wiha got: "Ligel ku agahiyên di vê rêyê de hene ku di navbera vexwarina çayê û tîrbûna mineralên hestiyan de dikare têkiliyeke erênî hebe jî, ne rast e ku mirov çayê wekî vexwarineke ku ji osteoporozê diparêze bide nirxandin. Ji ber vê yekê ji bo tenduristiya hestiyan li şûna ku mirov vexwarina çayê zêde bike, divê bala xwe bide ser tevahiya xwedîkirin û şêwazê jiyanê."

Di tenduristiya hestiyan de nêzîkatiya giştgir girîng e

Op. Dr. Hakan Özer diyar kir ku tenduristiya hestiyan ji gelek faktoran tê bandorkirin û ev nirxandin kir:

"Di temenên pêşketî de nirxandina windabûna hestiyan tenê li ser adeta tekane ya wekî vexwarina qehweyê ne rast e. Taybetmendiyên genetîkî, temen, menopoz, nîzama xwedîkirinê, asta aktîvîteya fîzîkî, bikaranîna cixare û alkolê, hin nexweşiyên kronîk û dermanên ku tên bikaranîn dikarin bi hev re bandorê li tenduristiya hestiyan bikin. Bi taybetî di kesên ku di asteke bilind de kafeînê vedixwin de berçavgirtina girtina kalsiyumê ya rojane û nîzama giştî ya xwedîkirinê girîng e.

Li şûna ku mirov bi temamî dest ji qehweyê berde, nirxandina mîqdara vexwarinê di nav xwedîkirina giştî û şêwazê jiyanê de girîngiyê dihewîne. Tîrbûna mineralên hestiyan, osteoporoz û xetereya şikestinê jî di çarçoveya temenê kesî û faktorên xetereyê yên kesatî de divê ji aliyê pisporên tenduristiyê ve bêne nirxandin."