Aslaner bal kişand ser girîngiya guhdarîkirina sînyalên laş û destnîşan kir ku li şûna agahiyên ber, divê mirov serî li bijîşkên pispor bide.

Li nexweşxaneyeke Êlihê, bi emeliyateke serkeftî tumoreke mezin û kêmpeyda ya ku ji qefesa sîngê derketibû, hat derxistin. Aslaner hêm derbarê vê bûyerê de agahî dan hêm jî girîngiya tespîtkirina zû (erken teşhis) di nexweşiyên penceşêrê de bi bîr xist.

Aslaner diyar kir ku hinek cureyên penceşêrê dikarin demeke dirêj bêyî nîşanan pêş bikevin; lewma got divê gilî û gazincên wekî êşên nû, kuxika dirêj û bêhntengî neyên paşguhkirin.

Xalên Sereke yên Daxuyaniyê:

Tespîtkirina bi hêsanî: Bi hinek lêkolînên (tetkîk) hêsan jî mirov dikare hinek girêkan (kitle) di demeke zû de tespît bike.

Faktorên Rîskê: Temen, bikaranîna cixareyê û hebûna nexweşiyê di malbatê de (çîroka malbatê) rîskê zêde dikin; lewma kontrolên birêkûpêk pir girîng in.

Xetereya Belavbûnê: Tumorên ku tên îhmalkirin bi demê re mezin dibin û bi rêya xwînê an jî lîmfê (ava sipî) li herêmên cuda yên laş belav dibin (metastas). Ev rewş pêvajoya dermankirinê zehmettir dike.

Aslaner anî ziman ku bi tetkîkên hêsan jî hinek girêk (kitle) di qonaxên destpêkê de dikarin werin tespîtkirin. Wî destnîşan kir ku bi taybetî ji bo kesên ku faktorên rîskê yên wekî temen, bikaranîna cixareyê û dîroka nexweşiyê ya di malbatê de li cem wan hene, pêkanîna kontrolên tenduristiyê yên birêkûpêk xwedî girîngiyeke mezin e.

Her wiha Aslaner diyar kir ku tumorên ku tên îhmalkirin bi demê re mezin dibin û bi rêya xwînê an jî lîmfê (pergala ava spî) li beşên cuda yên laş belav dibin; wî bal kişand ku ev rewş pêvajoya dermankirinê hîntir û zehmettir dike.

Doç. Dr. Oktay Aslaner:

"Qefesa sîngê avahiyeke girîng e ku organên jiyanî diparêze"

Aslaner derbarê girîngiya qefesa sîngê û rîska penceşêrê de ev agahî dan:

"Wekî tê zanîn, qefesa sîngê avahiyeke gelekî girîng e ku wezîfeya wê parastina organên me yên jiyanî yên wekî dil û pişikan e. Her çend kêm be jî, wekî ku di her organî de pêş dikeve, di qefesa sîngê de jî penceşêrên ku bi serê xwe (bi awayekî xwerû) derdikevin û em jê re dibêjin 'prîmer', dikarin werin dîtin. Lê belê ya herî zêde tê dîtin; penceşêra pişikan e ku qefesa sîngê digire (pê ve dizeliqe) an jî penceşêreke li herêmeke din bi rêya metastazê li qefesa sîngê belav dibe."

“Tumora ku kêm tê dîtin bi emeliyatê hat derxistin”

Aslaner bal kişand ser wê yekê ku di wextê guncav de bi derxistina tumorê dermankirin pêkan e û wiha got:

"Di rewşên wiha de rêbazên bingehîn ên dermankirina penceşêrê; cerrahî (emeliyat), kemoterapi û radyoterapi ne. Di nexweşên guncav de, gava tumor bi emeliyatê tê derxistin, dermankirin bi ser dikeve. Nexweşekî me yê 65 salî, bi girêkek (kitle) mezin a ku ji qefesa sîngê ber bi derve ve dihat xuyandin, serî li klînîka me da. Di encama lêkolînan (tetkîk) de hat tespîtkirin ku ev yek ji tumorên 'prîmer' ên kêmpeyda ye ku ji qefesa sîngê derdikeve. Di tu herêmeke din a laş de penceşêr nehat dîtin. Êşên nexweş pir giran bûn. Ji ber ku di bin parsûyan (kaburga) de demar derbas dibin, qefesa sîngê herêmeke tîr a tora demaran e; lewma di rewşên tumor an jî birîndarbûnê (travma) de êş dikare pir dijwar bibe."

“Gireka ji kîloyekî mezintir wek parçeyekî tenê hat derxistin”

Aslaner, daxuyand ku tumora mezin bi serkeftî hatiye derxistin û wiha got:

"Di emeliyatê de kitle (girêk) ligel parsûyan û şaneyên (doku) derdorê, wek parçeyekî tenê bi temamî hat derxistin. Piştî derxistina kitlê —ku dirêjahiya wê nêzî 25 santîmetre, firehiya wê 10 santîmetre û giraniya wê di ser kîloyekê re bû— valahiya ku çêbû bi grevteke (greft) çêkirî hat girtin. Nexweşê me piştî şopandin û dermankirina çend rojan, bi awayekî saxlem hat derxistin (taburcu kirin). Ew êşên wî yên giran ên berê jî bi temamî ji holê rabûn."

“Tespîtkirina zû jiyanê rizgar dike”

Aslaner bal kişand ser girîngiya tespîtkirina zû û wiha got:

“Wekî di hemû penceşêran de, di vê nexweşiyê de jî tespîtkirina zû (erken teşhis) xwedî girîngiyeke mezin e. Hinek cureyên penceşêrê dibe ku di destpêkê de nîşanan nedin; ji ber vê yekê divê mirov guh bide laşê xwe. Nîşanên wekî êşên nû, kuxik û bêhntengî divê bi ciddî werin girtin. Ji bo kesên ku faktorên rîskê yên wekî temen, bikaranîna cixareyê û dîroka nexweşiyê ya di malbatê de li cem wan hene, pêkanîna kontrolên birêkûpêk pir girîng e. Tenê bi fîlmekî hêsan ê pişikan (akciğer filmi) jî mirov dikare hinek girêkan (kitle) tespît bike.”

“Tumorên ku tên îhmalkirin şansê dermankirinê kêm dikin û pêvajoya nexweşiyê dirêj dikin”

Aslaner diyar kir ku tumorên tên îhmalkirin mezin dibin û bi rêya xwînê an jî lîmfê li herêmên din ên laş belav dibin, û wiha berdewam kir:

“Têgihiştineke (algı) xelet heye ku dibêjin emeliyatên qefesa sîngê û pişikan nayên kirin. Lê belê di nexweşên guncav de ev herêm dikarin werin emeliyatkirin û encamên serkeftî werin girtin. Bêguman rîsk û komplîkasyonên her dermankirinê hene. Ji ber vê yekê divê nexweş li şûna agahiyên bergo (kulaktan dolma), serî li bijîşkên pispor bidin. Tumorên ku tên îhmalkirin, mezin dibin û bi rêya xwînê an jî lîmfê li beşên din ên laş belav dibin. Ev rewş şansê dermankirinê kêm dike û pêvajoya nexweşiyê hêm ji bo nexweş hêm jî ji bo xizmên wî zehmettir dike. Loma divê sînyalên laş bi ciddî werin girtin, li gorî dermanên tên pêşniyarkirin were tevgerîn û hemû pirs bi pisporan re werin zelalkirin.”